W latach 1918–1940 ukształtowany nowoczesny litewski narratyw narodowy był szczególnie skierowany przeciwko polskim wspólnotom narodowym. Nie wynikał wyłącznie z okupacji Wilna w 1919 roku; ten dyskurs rozwijał się stopniowo — gdy na ziemiach byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego przebiegały procesy kształtowania nowoczesnych narodów, postrzeganie tożsamości Polaka przechodziło wiele różnych kryzysów. Korzenie konfliktu sięgają jeszcze początku okresu międzywojennego. Rozpoczęty nowoczesny litewski ruch narodowy odzwierciedlał ówczesne ogólne europejskie idee narodowe, które przede wszystkim rozprzestrzeniały się w sferze kultury. Rośniejące litewskie mikrogrupy narodowe często patrzyły negatywnie na silnie dominującą społeczność polską, która w niektórych miejscach stanowiła większość mieszkańców.

W epicentrum litewskiego odrodzenia narodowego znaleźli się także Polacy z Wędziagolskiego kraju, którzy doświadczyli prawdziwej skali rewolucji kulturalnej. Do litwinizacji Wędziagoły wykorzystano najsilniejsze ówcześnie dostępne siły. Ponieważ mieszkańcy tego kraju – Polacy - zostali określeni jako wrogowie narodu, prowadzący działalność antypaństwową i propagandę, to pojęcie i okoliczność skłoniły Litewski Związek Strzelców do aktywnego działania i zmiany istniejącej sytuacji. Ta rewolucja kulturalna, trwająca niemal piętnaście lat, silnie wstrząsnęła narodową świadomością Polaków z Wędziagolskiego kraju. Polacy, którzy przez wieki mieszkali tu i walczyli za tę ziemię, poczuli się poniżeni i zastraszeni.
Ryszard Jankowski

5.1. Strzelcy w Wędziagole: początki
Oddział strzelców w Wędziagole uformował się 8 kwietnia 1926 r. Na pierwszym zebraniu założycielskim wyróżniono podstawową działalność organizacji – ograniczyć działalność antypaństwową i walczyć przeciw propagandzie.³²⁷ Nieprzypadkowo już na pierwszym zebraniu sformułowano taki cel. Inicjatorzy dostrzegali trudności, które przeszkadzały dalszemu rozszerzaniu się w granicach parafii, a jako największy problem widzieli Polaków prowadzących w Wędziagole działalność antypaństwową.³²⁸ Pierwszymi założycielami oddziału byli sekretarz gminy Wędziagoła Juozas Ziminskas i leśniczy Vincas Baublys.³²⁹ To, że inicjatorami byli miejscowi urzędnicy, nie powinno dziwić, bo to właśnie oni jako pierwsi zwrócili uwagę na znaczenie działalności Związku Strzelców. Urzędnicy i intelektualiści rozumieli, że cele można osiągać nie tylko bronią, ale i środkami kulturalnymi.³³⁰ Do 1928 r. dowódcą oddziału był Pučetka (imię nieznane), potem przez trzy lata Antanas Žeromskis, od 1931 r. V. Rinkevičius,³³¹ a w 1936 r. dowodził leśniczy Januškevičius (imię nieznane).³³² Sukces strzelców w Wędziagole potwierdza fakt, że po kilku latach powstał oddział kobiet. W 1933 r. w zarządzie sekcji kobiecej wybrano na przewodniczącą I. Šurnaitė, na sekretarza S. Glibauskienė i skarbnika O. Lebedienė.³³³ Już w 1936 r. strzelcy posiadali działkę o powierzchni 2 ha oraz dom z gruntem o wartości 1500 litów w pobliżu Wędziagoły,³³⁴ który wcześniej należał do miejskiej szkoły, ale w tym samym roku przekazano go parafialnym strzelcom.³³⁵ Do oddziału należała także drużyna straży pożarnej Wędziagoły. W ciągu 10 lat działalności organizacja zebrała ponad 5995 litów i prawie tyle samo wydała.³³⁶ Jak zobaczymy później, strzelcy najczęściej zbierali pieniądze poprzez różne wydarzenia, na przykład tańce czy spektakle. Dopiero w 1934 r. wprowadzono opłatę członkowską lub za kandydaturę do oddziału.³³⁷ Zebrane pieniądze z wieczorów publicznych, spektakli czy majówek członkowie przeznaczali celowo, ofiarowywali, kupowali sprzęt sportowy, materiały do atrybutyki, materiał na flagę itp.³³⁸ Większe prace Związku Strzelców rozpoczęły się po kilku latach; zaczęto o nich pisać w wydawnictwach „Trimitas“ i „Lietuvos Aidas“. Dla strzelców „Trimitas“ stał się ważnym środkiem komunikacji, gdzie podawano podstawowe informacje o działalności Związku Strzelców Litwy, a także publikowano wiele patriotycznych artykułów i przeglądów wydarzeń politycznych.³³⁹  Być może dlatego oddział strzelców z Wędziagoły często ogłaszał swoją działalność w tym piśmie. W  Wędziagolskiej parafii panowała skomplikowana sytuacja polityczna, charakteryzująca się negatywnym nastawieniem do Polaków. Ta okoliczność skłaniała strzelców do aktywności, a każde ich wydarzenie czy inicjatywa miały wzmocnić patriotyczne nastawienie. Innymi słowami, przypadek Wędziagoły był dla strzelców trudny, ale jednocześnie bardzo motywujący. W tym  kontekście „Trimitas“ stał się istotnym narzędziem do szerzenia idei strzelców i patriotycznego ducha w parafii. Warto zauważyć, że w piśmie wyczuwalna była łagodna retoryka wobec stosunków litewsko-polskich, w przeciwieństwie do innych ówczesnych periodyków. Jak zobaczymy w późniejszych przykładach, organizacja dążyła do kontaktu ze wszystkimi mieszkańcami parafii Wędziagoła, a język polski postrzegano raczej jako środek jednoczenia społeczności, a nie dzielenia mieszkańców.
_____________________________________________
327 „Korespondencijos“, Trimitas 16 (1926 04 29), 532
328 Ibid. 
329 „Iš šaulių gyvenimo“, Trimitas 40 (1936 10 01), 964. 
330 Mindaugas Nefas, Dvasios aristokratai: Lietuvos šaulių sąjungos siekiai ir realybė 1919–1940 m.(N.p.: Versus, 2019), 261. 
331 „Iš šaulių gyvenimo“, 964. 
332 „ Paminklo pašventinimas ir šaulių šventė Vandžiogaloj“, Trimitas 25 (1933 06 22), 494.
333 „Rinktinėse ir būriuose“, Trimitas 15 (1933 04 13), 296. 
334 „Iš šaulių gyvenimo“, 964. 
335 „Iš šaulių gyvenimo“, Trimitas 18 (1936 04 30), 426. 
336 „Iš šaulių gyvenimo“, 964. 
337 „Rinktinėse ir būriuose“, Trimitas 49 (1934 09 27), 950. 
338 „Rinktinėse ir būriuose“, Trimitas 22 (1931 05 28), 432.
339 Nefas, Dvasios aristokratai, 263. 
__________________________________________________
5.2. Związek Wyzwolenia Wilna (VVS)
W Wędziagolskiej parafii fragmentarycznie działała organizacja Związku Wyzwolenia Wilna (dalej VVS). Często inicjowane przez nią wydarzenia splatały się z działalnością innych lokalnych struktur, zwłaszcza oddziału strzelców, dlatego warto krótko omówić skład i początki tej organizacji. Oddział założono 31 maja 1931 r., a pierwsze zebranie odbyło się w sali strzelców. W zebraniu założycielskim uczestniczyło około 30 osób, z których 25 wstąpiło do organizacji. Wówczas wybrano komitet oddziału: przewodniczącym został R. Kaptainis, sekretarzem – S. Didžgalvis, a skarbnikiem – J. Šičiūnas.³⁴⁰ Wspomniany R. Kaptainis zainicjował powstanie VVS w Wędziagole. Po pierwszym zebraniu zakupiono siedem prenumerat „Mūsų Vilnius“.³⁴¹ Ważne jest zwrócenie uwagi na retorykę organizacji i jej stosunek do miejscowych mieszkańców mówiących po polsku. Związek nie dążył do oddzielenia lub odrzucenia mieszkańców polskojęzycznych, lecz przede wszystkim do nawiązania z nimi kontaktu, a dopiero później do systematycznego wprowadzania litewskich, patriotycznych idei: „Daug yra dar čia tokių, kurie kalba ne lietuviškai, tačiau tokiems prikaišiojimas lietuvių kalbos nemokėjimo ir mažiausias, ryšys su kalba, paspaudimas, tik atitolina juos nuo lietuvių, neranda jie tarp lietuvių draugų ir iš tikrųjų agitatoriams pakursčius, pradeda svyruoti, kad jie ne savo tėvynėj gyvena, kad yra varžomi“ („Jest tu jeszcze wielu takich, którzy nie mówią po litewsku, jednak wypominanie im nieznajomości języka litewskiego i najmniejszy nacisk związany z językiem jedynie ich oddala od Litwinów; nie znajdują oni wśród Litwinów przyjaciół i gdy podburzą ich agitatorzy, zaczynają się wahać, czy żyją we własnej ojczyźnie, czują się ograniczani.“).³⁴² To stwierdzenia potwierdza później opisana działalność oddziału strzelców, ponieważ, jak się okaże, VVS i strzelcy często działali razem.
__________________________________________
340 „VVS skyrių ir provincijos gyvenimas“, Mūsų Vilnius (1931 06 20), 408. 
341 „VVS skyrių ir provincijos gyvenimas“, Mūsų Vilnius (1931 07 10), 455.
342 „VVS skyrių ir provincijos gyvenimas“, 408. 
___________________________________________
5.3. Działalność strzelców: od sztuki do sportu
Rok 1929 to pierwsze większe prace w działalności oddziału strzelców w Wędziagole. Zwołano dwa zebrania, 13 października i 1 grudnia, podczas których ostatecznie omówiono sprawy oddziału, wybrano podział na sekcje, sekcję kultury i propagandy, która miała najbardziej zajmować się kulturalną działalnością oddziału.³⁴³ W 1930 r. zrodziły się pierwsze pomysły prowadzenia działalności kulturalnej w Wędziagole. Najpierw pojawiła się myśl o założeniu biblioteki. Po kilku latach prace te przekazano pod opiekę VVS.³⁴⁴ Wówczas funkcję przewodniczącego VVS pełnił J. Bortkevičius.³⁴⁵ Dopiero po pięciu latach otwarto czytelnię, ale jej otwarcie już świadczyło o znacznie bardziej rozwiniętej kulturalnie społeczności Wędziagoły. Do utworzenia biblioteki przyczyniła się również administracja gminna: przekazała czytelni mieszkanie, meble i inne potrzebne rzeczy. Czytelnia działała dwa razy w tygodniu, a książkami zajmowali się wszyscy intelektualiści Wędziagolskiej parafii. Na uroczystość otwarcia przybył Mykolas Biržiška, który wygłosił referat o środkach kulturalnych w akcji wyzwolenia Wilna, a J. Grabauskas prowadził wykład o typach kulturalnych w społeczeństwie. Interesujące jest to, że przemówienia nie były tylko po litewsku; również po polsku zachęcano do odwiedzania biblioteki i obiecywano zadbać o książki w języku polskim. Otwarcie czytelni pokazało, że ludzie z Wędziagolskiej parafii nie pozostawali w tyle za modnymi wówczas w dużych miastach zgromadzeniami kulturalnymi. Po uroczystości w mieszkaniu członka VVS R. Kaptainis zorganizowano popołudniową herbatę, w której udział wzięli proboszcz Klemensas Gabrys, miejscowi nauczyciele, szef VVS S. Didžgalvis i inni.³⁴⁶ Działalność oddziału strzelców w Wędziagole zasadniczo odpowiadała ogólnym zasadom działania Związku Strzelców Litwy. Wydarzenia organizacyjne miały upamiętniać ważne  litewskie rocznice historyczne, takie jak Dzień Armii, rocznice Vladas Putvinskis oraz Steponas Darius i Stasys Girėnas. W obchodach tych świąt szczególną uwagę zwracano na przedstawienia, majówki, koncerty i zawody sportowe. Warto zaznaczyć, że zarówno męskie, jak i kobiece oddziały strzelców najczęściej działały razem: chociaż zebrania były organizowane oddzielnie, wydarzenia i wspólna działalność realizowano wspólnie. Ważne jest podkreślenie, że wokół oddziału strzelców formowały się także inne organizacje parafialne: wspomniany już VVS, działające w parafii szkoły oraz kościół z mniejszymi stowarzyszeniami „Pavasarininkai“ i „Angelai sargai“. Część nauczycieli z Wędziagoły również należała do lokalnego oddziału strzelców. W źródłach prasowych często pojawiają się te same nazwiska: Glibauskai, I. Šurnaitė, Baubliai, Žeromskiai, V. Juknevičiūtė, O. Lebedienė, A. Skripkauskas, proboszcz Klemensas Gabrys, Martinaičiai, J. Januškevičius, Čižiūnas, V. Zubrickas i inni. To pozwala stwierdzić, że oddział strzelców w Wędziagole stał się swego rodzaju jądrem, wokół którego zaczęła formować się miejscowa społeczność intelektualna. Warto zauważyć, że wśród wymienionych osób wspomniano również proboszcza Klemensas Gabrys. Pomimo wcześniej omówionych konfliktów w środowisku kościelnym, oczywiste jest, że duchowny utrzymał kontakt z intelektualnym elementem społeczeństwa parafii.³⁴⁷ Pierwsze spektakle, dzięki staraniom strzelców, zaczęto wystawiać od początku czwartej dekady XX w. Najczęściej pokazywano je w salach parafialnej szkoły. W 1930 r. wystawiono „Nervai“, a w następnym roku zagrano komedię akcji „Piršlybos“; nawiasem mówiąc, ten spektakl zebrał około 130 litów.³⁴⁸ W tym samym roku przygotowano czterogodzinną sztukę „Pražydo nuvytusios gėlės“.³⁴⁹ W 1933 r. w sali szkoły w miejscowości Gełny oddział strzelców zagrał „Kuprotą oželis“, za spektakl otrzymano 30 litów, za które strzelcy zaopatrzyli biednych strzelców z wydawnictwa gazety „Trimitas“.³⁵⁰ Wygląda na to, że parafianom teatr się podobał. Od 1937 r. raz w roku w Wędziagole występował Teatr Dramatyczny Państwa. W 1937 r. wystawiano „Nauji žmonės“ P. Vaičiūnas, a w 1938 r. J. Petrulis „Prieš  srovę“.³⁵¹ W 1939 r. pokazywano dramat teatru Związku Strzelców „Signalas“.³⁵² Od końca trzeciej dekady XX w. w Wędziagole gościło wielu znanych polityków i działaczy  społecznych, szczególnie przy okazji ważnych rocznic czy obchodów. 23 października 1927 r. w Wędziagolskim miasteczku i w nabożeństwach uczestniczył prezydent Antanas Smetona.³⁵³ W 1931 r., obchodząc piątą rocznicę, w Wędziagolskim miasteczku zorganizowano po raz pierwszy większe święto Związku Strzelców. W doniesieniach prasowych podkreślano, że wydarzenie zostało pozytywnie ocenione przez miejscowych mieszkańców i cechowało się wyraźnymi nastrojami patriotycznymi: [...]  „Vandžiogalos miestelis pasipuošė vėliavomis, gatves ir miestelio rinką išbarstė smėliu..“ („[...] Miasteczko Wędziagoła udekorowało się flagami, ulice i rynek miasteczka zostały posypane piaskiem.“) ³⁵⁴ Z okazji rocznicy odbyły się nabożeństwa, a w święcie uczestniczył przedstawiciel Kowieńskiego oddziału strzelców Varanius (imię nieznane), szef policji okręgowej Juozas Mikuckis, a także członkowie oddziałów strzelców z Vilijampolė, Jonava i Babtai. To właśnie z tymi grupami strzelców Wędziagolskie strzelcy utrzymywali najbliższe kontakty; na przykład wspólne wydarzenia często odbywały się w Babtai i w Wędziagole. W święcie uczestniczył także orkiestra Związku Strzelców.³⁵⁵ Warto wspomnieć, że w 1932 r. w Wędziagole gościł minister spraw zagranicznych Dovas Zaunius, który został zaproszony do wygłoszenia przemówienia na cześć dowódcy Litewskich strzelców Vladas Putvinskis.³⁵⁶ W 1933 r. odsłonięto pomnik niepodległości Litwy. Ceremonia odsłonięcia cechowała się już wcześniej wspomnianymi elementami. Najpierw odbyły się nabożeństwa, podczas których grała orkiestra dęta, proboszcz wygłosił przemówienie i poświęcił pomnik. Następnie wystąpili przedstawiciele oddziałów strzelców i VVS. Według doniesień prasowych, w wydarzeniu uczestniczyła liczna grupa mieszkańców z Kowna. Analizując dokumenty, zdumienie budzi aspekt wspólnotowy, na przykład z okazji tego wydarzenia oddział kobiet strzelców w sali szkoły częstował uczestników obiadem, a proboszcz Klemensas Gabrys zapewnił teren pastwisk na zawody sportowe. Wieczorem odbyły się majówki, w których grała orkiestra z Kowna.³⁵⁷ Oprócz pojedynczych osób, które zapraszano do wygłaszania wykładów lub przemówień okolicznościowych, strzelcy zapraszali do okolic Wędziagoły różne orkiestry i profesjonalnych śpiewaków. Takie wydarzenia przyciągały szczególną uwagę. W prasie o nich pisano: [...] žmonių prisirinko ne tik pilna mokyklos salė, bet daug jų buvo koridoriuje ir kieme, nes salėje netilpo.“ („Ludzi zebrało się tyle, że zapełnili nie tylko całą salę szkolną, lecz wielu stało również w korytarzu i na podwórzu, ponieważ w sali nie było dla nich miejsca.“) ³⁵⁸ Jednym z takich wydarzeń zaznaczonych w 1939 r. było artystyczne popołudnie zorganizowane przez strzelców w sali szkoły, w którym uczestniczyli solistka operowa A. Staškevičiūtė, profesor konserwatorium skrzypek Vladas Motiekaitis, pisarz J. Graičiūnas i oktet studentek Uniwersytetu im. Witolda Wielkiego „Żivilė“.³⁵⁹ Należy wspomnieć inicjatywy oddziału kobiet strzelców, prowadzone w 1940 r. W niedziele w Wędziagole organizowano popołudnia, podczas których czytano tematyczne wykłady i organizowano artystyczne występy. Podczas jednego z takich popołudni czytano wykład o zadaniach kobiety-strzelca, a później wydarzenie uzupełniały wykonywane przez same strzelczynie utwory na akordeonie oraz deklamacje wierszy przez aktorkę teatralną Ona Rymaitė. Szczególnie zapadła w pamięć niedziela, gdy w kościele Wędziagole Adelė Galaunienė, akompaniując Jonas Dambrauskas, wykonała pieśni.³⁶⁰ Ponadto w 1933 r. powstał chór oddziału kobiet, którym kierowała członkini Valatkienė (imię nieznane). Tak więc obok występów zaproszonych gości, mieszkańcy Wędziagolskiej parafii mieli możliwość dzielenia się własnymi umiejętnościami muzycznymi.³⁶¹ Obok wieczorów artystycznych organizacja strzelców aktywnie inicjowała regionalne zawody sportowe, w których szczególnie popularne były konkurencje lekkoatletyczne. Zawody sportowe organizowano nie tylko w miasteczku Wędziagoła; wygląda na to, że strzelcy mieli bliski kontakt ze społecznością Babtai. Na przykład w 1934 r. zorganizowano zawody w ćwiczeniach ogólnych, biegu, skoku wzwyż, w dal, rzucie granatem.³⁶² Na takich wydarzeniach zbierała się większość oddziałów powiatu: młodzież z Lapių, Naujasodžio, Kulvos, Bajėnų czy Muniškių. Zwycięzcy otrzymywali zazwyczaj symboliczne nagrody.³⁶³ Warto zaznaczyć, że działalność strzelców nie ograniczała się tylko do wydarzeń kulturalnych. Organizacja aktywnie zajmowała się także szkoleniem wojskowym. Organizowano ćwiczenia strzeleckie, w których uczestniczyło ponad 40 strzelców, w tym kobiety. Takie zajęcia nie tylko wzmacniały umiejętności wojskowe, ale także dawały możliwość sprawdzenia uzbrojenia członków, dokumentacji biurowej oraz ogólnego przygotowania oddziału.³⁶⁴ W „Trimitas“ często akcentowano inicjatywy, które miały miejsce w Wędziagolskiej parafii i na terenie gminy, a czasem nawet poza ich granicami; budziły one zdumienie z kilku powodów. Po pierwsze, w ciągu kilku lat strzelcom z Wędziagoły udało się pomyślnie zjednoczyć miejscową społeczność, która aktywnie angażowała się w święta i wydarzenia organizowane w parafii, wnosząc wkład zgodnie ze swoimi możliwościami
______________________________________
343 „Rinktinėse ir būriuose“, Trimitas 47 (1929 11 21), 788.
344 „Rinktinėse ir būriuose“, Trimitas 47 (1930 11 20), 973. 
345 „Vendžiogaloje atidaryta skaitykla“, Mūsų kraštas 5 (1935 02 03), 4.
346 „VVS skyrių gyvenimuose“ Mūsų Vilnius 1-2 (1935 01 15), 30. 
347 „Iš šaulių gyvenimo“, Trimitas 6 (1936 02 06), 141.
348 „Pramogos“, Trimitas 11 (1931 03 12), 213. 
349 „Rinktinėse ir būriuose“, 432. 
350 „Rinktinėse ir būriuose“, Trimitas 11 (1933 03 16), 217. 
351 „Iš šaulių gyvenimo“, Trimitas 23 (1938 06 10), 562. 
352 „Šaulių sąjungos teatro vadinimas Vandžiogaloje“, Trimitas 9 (1939 03 02), 192.
353 1927 10 19 Klebono Vincento Mockaus raštas Kauno Arkivyskupijos kurijai, KAKA f. 2, b. 1112. 
354 „Iš viso krašto“, Lietuvos Aidas 246 (1931 10 29), 7. 
355 Ibid. 
356 „Rinktinėse ir būriuose“, Trimitas 12 (1932 03 17), 236.
357 „Paminklo pašventinimas ir šaulių šventė Vandžiogaloj“, 494.
358 „Meno vakaras Vandžiogaloje“, Trimitas 18 (1939 05 04), 427. 
359 Ibid.
360 „Šaulės“, Trimitas 24 (1940 06 13), 592. 
361 „Rinktinėse ir būriuose“, Trimitas 44 (1933 11 02), 879.
362 „Rinktinėse ir būriuose“, Trimitas 44 (1934 07 06), 540. 
363 „Paminklo pašventinimas ir šaulių šventė Vandžiogaloj“, 494. 
364 „Rinktinėse ir būriuose“, Trimitas 39 (1934 09 27), 781.
______________________________________
5.4. Narodowcy: święta plonów
Chociaż Wędziagolska parafia obejmowała wiele wsi i siedlisk, ruch kulturalny zasadniczo skupiał się w centrum parafii – Wędziagole. Lokalnie miasteczko nie było duże, dlatego aktywna społeczność obywatelska była tu raczej wąska, ale zmotywowana. Niewątpliwie główną organizacją skupiającą działalność kulturalną był oddział strzelców w Wędziagole. Jednak obok nich działały także inne, które przygotowywały społeczeństwo obywatelskie, na przykład organizacja polityczna prawego skrzydła „Jaunoji Lietuva“ oraz harcerze. Często te organizacje działały wspólnie. Z dostępnych informacji wynika, że pod koniec trzeciej dekady XX w. działalność młodych litwinów była bierna, dlatego w 1933 r. wybrano nowy zarząd: Z. Jagelavičius, St. Glibauskienė (aktywna członkini strzelców) i Lisauskas (imię nieznane). A już w maju tego samego roku zorganizowano dwa wykłady, jeden poświęcony Juozas Tumas-Vaižgantas, który wygłosił Kliučinskas (imię nieznane), a drugi poświęcony „Aušra“, przygotowany przez członka stowarzyszenia Z. Jagelavičius.³⁶⁵ Największym zmartwieniem narodowców stały się święta plonów organizowane jesienią w 1937 i 1938 r. W pierwszym święcie rolników uczestniczyło około 3000 osób. Bez wątpienia wydarzenie przyciągnęło też mieszkańców innych gmin wokół Kowieńszczyzny, ponieważ uczestniczyło w nim wielu ówczesnych polityków i gości z Kowna; wydarzenie przypominało jesienny jarmark, na którym parafialni rolnicy prezentowali swoje produkty z plonów. W 1937 r. główni goście z Kowna to wiceminister spraw wewnętrznych Balys Giedraitis, zastępca dyrektora Izb Rolniczych Vladas Tiškus, członek zarządu powiatu Kowieńskiego S. Gudas i inspektor podatkowy Pranaitis (imię nieznane).³⁶⁶ Niewątpliwie, jak wszystkie święta, także to rozpoczęło się od nabożeństw. Nabożeństwa prowadził wówczas wikarjusz parafii Aleksandras Ramanauskas, a śpiewała solistka operowa J. Jonuškaitė-Zaunienė wraz z pianistami Balys Dvarionas i Vladas Motekaitis.³⁶⁷ Wkład narodowców w święto plonów był cenny. Po pierwsze, w parafii powstało sześć kół rolniczych, które inicjowali nauczyciele, zwłaszcza Martinaitienė (imię nieznane).³⁶⁸ Co roku do szeregów narodowców dołączało także nowych członków, którzy składali przysięgę podczas świąt plonów.³⁶⁹ W 1938 r. w Wędziagole zorganizowano święto nie tylko poświęcone rolnictwu, ale także dla upamiętnienia rocznic niepodległości Litwy. Wydarzenie organizowali narodowcy, mając na uwadze nie tylko młodych litewskich działaczy, ale także harcerzy, razem ze Związkiem Strzelców, VVS, kościelnymi wiosennikami oraz duchownymi i szkołami gminy. Było to święto o dużej skali, skierowane nie tylko do miejscowej społeczności, ale także do mieszkańców sąsiednich gmin i okolic. O planowanym uroczystym wydarzeniu szeroko informowano: informacje zamieszczano w gazetach „Mūsų kraštas“ i „Ūkininko patarėjas“, ogłaszano w kościele, a mieszkańcy miejscowi i okolic zapraszani byli także za pomocą ulotek zrzucanych z samolotu.³⁷⁰ Warto szerzej przeanalizować święto, które odbyło się w 1938 r. w Wędziagole, ponieważ, według składu uczestniczących gości, wyraźnie przekroczyło lokalne znaczenie. Biorąc pod uwagę nazwiska uczestników i ich pełnione funkcje, można założyć, że wydarzenie było skierowane nie tylko do mieszkańców gminy Wędziagoła, ale i do szerszego regionu Kowienszczyzny. W święcie uczestniczyli premier Vladas Mironas, wiceminister rolnictwa Juozas Skaisgiris, wiceprzewodniczący Sejmu Alfonsas Gilvydis, sekretarz Sejmu Bronius Gudavičius, sekretarz Związku Narodowców S. Janavičius, dyrektor Izb Rolniczych Jakubauskas (imię nieznane), dyrektor Izb Kultury Fizycznej Augustauskas oraz dowódca oddziału strzelców Kowna Bobelis.³⁷¹ Mieszkańcy parafii i mieszkańcy innych gmin byli starannie przygotowani na uroczyste powitanie. Na granicach gmin Wędziagoła i Lapės wisiał napis: „Mums kaimas mielas ir gražus“ („Wieś jest dla nas urocza i piękna”). ³⁷² Warto zauważyć, że oficjalna część wydarzenia była transmitowana przez radio; był to pierwszy taki świąteczny event o takiej skali i znaczeniu w historii Wędziagoły.³⁷³ Premierowi Vladui Mironui wręczono ręcznie wykonaną obrus, który ten z kolei przekazał lokalnej społeczności flagę. Podczas święta około 60 nowych członków przyjęto w szeregi narodowców. Na placu miejskim w szeregach z flagami stali członkowie narodowców, strzelców, wiosenników i uczniowskie oddziały. Odbywał się przemarsz, wraz z końmi rolników, a także występ chóru ludowego gminy Wędziagolskiej. Po koncercie odbyła się ceremonia wręczenia nagród: 35 rolników gminy otrzymało narzędzia rolnicze (pługi, widły, łopaty itp.) oraz inne środki gospodarcze przekazane przez Lietūkis. Z inicjatywy Izb Rolniczych przyznano także premie pieniężne. Koła rolnicze zorganizowały wystawy, na których eksponowano różne produkty warzywne i rękodzieło. Warto zaznaczyć, że nauczycielka Martinaitienė (imię nieznane) za aktywną działalność społeczną została nagrodzona Orderem Wielkiego Księcia Giedymina V klasy.³⁷⁴ Można stwierdzić, że pomysł narodowców organizowania świąt plonów się sprawdził. Stały się skutecznym narzędziem wdrażania wartości patriotycznych wśród parafian. Większość mieszkańców okolic Wędziagoły to rolnicy, dlatego rolnictwo było dla nich bliskie, a święta atrakcyjne. Jasne jest, że takie wydarzenia przyciągały także uwagę polityczną: odwiedzali je znani litewscy politycy i działacze kulturalni. To, że w Wędziagole podczas ważnych wydarzeń pojawiali się wysokiej rangi urzędnicy i bardziej znani muzycy, nie powinno dziwić z kilku powodów. Po pierwsze, Wędziagoła była uważana za strategicznie ważny teren pod względem oddziaływania ideologicznego; mieszkała tam liczna społeczność polska, co skłaniało władze do bardziej aktywnego kształtowania i umacniania tożsamości narodowej. Potwierdzają to opisy świąt publikowane w prasie: często najpierw akcentowano trudną, spolszczoną przeszłość Wędziagolskiej parafii, a dopiero później opisywano jej narodowe odrodzenie. Po drugie, Wędziagoła miała znacznie korzystniejsze warunki do organizowania wydarzeń o większej skali niż inne litewskie prowincje ze względu na swoje położenie geograficzne.³⁶⁵ „Mes dirbam ir rašom“, Jaunoji karta 23 (1933 06 18), 402.
Studentka studiów magisterskich historii na Uniwersytecie Witolda Wielkiego Greta Vainaitė
________________________________________
366 „Derliaus šventė Vandžiogaloje“, Lietuvos Aidas 463 (1937 10 12), 3
367 „Derliaus šventė Vandžiogaloje“, Ūkininko patarėjas 41 (1937 10 14), 6. 
368 „Gražios iškilmės Vandžiogaloje“, Mūsų kraštas 38 (1938 09 22), 6. 
369 „Tautininkų vėliavos ir derliaus šventė Vandžiogaloje“, Mūsų kraštas 37 (1938 09 15), 6.
370 Ibid.
371 „Gražios iškilmės Vandžiogaloje“, 6.
372 „Ūkininkų šventė Vandžiogaloje“, 2. . 
373 „Derliaus šventė Vandžiogaloje“, Ūkininko patarėjas 37 (1938 09 15), 15. 
374 [brak dalszego tekstu w źródle]